Castel Goffredo vô địch Supercoppa Italy lần thứ tám: ván 45–28 và bài học từ thể thức tiếp sức

Ván thứ hai của trận chung kết Supercoppa Italiana Femminile lần thứ chín dừng ở 44–44, và Tennistavolo Norbello khi ấy đã có trong tay hai match point. Hai lượt bóng ấy họ không đổi được thành điểm. Brunetti Castel Goffredo gỡ hòa, vượt lên, khép ván ở 45–44. Ván thứ ba khép lại ở 45–28. Mười bảy điểm cách biệt — khoảng cách lớn nhất của cả trận, và nó xuất hiện ngay sau ván đấu sát nút nhất. Tôi đã ngồi rất nhiều đêm trước những bảng điểm kiểu này, và điều làm tôi dừng lại chưa bao giờ là tỷ số. Điều làm tôi dừng lại là khoảng lặng giữa hai ván: một bên vừa đánh rơi thứ gì đó, bên kia vừa nhặt được thứ gì đó, cả hai đều chưa kịp gọi tên. Trong bóng bàn, khoảng lặng ấy thường ngắn hơn một nhịp thở. Ở Castel Goffredo mùa này, nó kéo dài đúng bằng thời gian nghỉ giữa ván hai và ván ba. Supercoppa Italiana Femminile là trận mở màn mùa giải của bóng bàn nữ Italy, do Liên đoàn Bóng bàn Italy (FITeT) tổ chức, quy tụ hai câu lạc bộ mạnh nhất nước. Đây là lần thứ chín giải được tổ chức. Castel Goffredo đã thắng tám trong chín lần đó, và danh hiệu vừa rồi là lần thứ tám của họ. Nhưng cái cách họ thắng lần này mới là phần đáng nói, bởi lần trước họ đã thua — thua khá thoải mái, như chính Giám đốc kỹ thuật Alfonso Laghezza thừa nhận sau trận. Một triều đại tám trên chín nghe có vẻ tuyệt đối. Nó có một vết nứt, và vết nứt nằm đúng ở mùa giải gần nhất. Thể thức của trận cũng không bình thường. FITeT dùng thể thức tiếp sức trong hai mùa liên tiếp: mỗi ván chạy tới 45 điểm, cứ năm điểm hai đội thay người, một ván có chín vòng xoay, và không ai được đánh liên tục quá năm điểm. Tổng ba ván, Castel Goffredo thắng 130–117. Đây là giải cấp câu lạc bộ trong nước, không tính điểm xếp hạng ITTF hay WTT, không liên quan tới suất dự Olympic. Giá trị của nó nằm ở chỗ khác: nó là phòng thí nghiệm thể thức của bóng bàn Italy, và phòng thí nghiệm ấy đang thay đổi cách xác định đội nào mạnh hơn. Dưới thể thức 11 điểm quen thuộc, một tay vợt đang vào phong độ có thể mang cả ván đi một mình. Ở thể thức 45 điểm với nhịp thay người năm điểm một lần, khả năng đó bị chặn ngay từ cấu trúc. Chuỗi ăn điểm bị cắt ở điểm thứ năm. Cảm hứng không được phép kéo dài. Đội nào có bốn người đánh được ở cùng một mặt bằng sẽ có lợi thế hệ thống so với đội chỉ có hai ngôi sao và một người đỡ. Castel Goffredo ra sân với bốn cái tên: Nikoleta Stefanova, Arlia, Cicuttini, Marinelli. Norbello có ba cái tên được nhắc tới: Kolish, Ana Tofant, Moretti. Sự chênh lệch ấy không nói lên tất cả, nhưng trong một thể thức mà chiều sâu đội hình đã trở thành biến số chiến thuật, nó nói lên khá nhiều. Mỗi vòng xoay là một quyết định. Mỗi quyết định là một phép nhân giữa người được chọn và người bị chọn đối mặt. Huấn luyện viên không còn đứng ngoài nhịp đấu; ông ta đứng ngay trong nhịp đấu, chín lần mỗi ván. Đó là lý do câu nói của Laghezza sau trận đáng được đọc chậm. Ông kể rằng sau khi đối phương đánh rơi hai match point, đội của ông có những điều chỉnh chiến thuật giúp họ nắm quyền kiểm soát. Không phải một cú đánh. Không phải một sự bùng nổ cá nhân. Một điều chỉnh — và theo cách thể thức vận hành, điều chỉnh ấy gần như chắc chắn nằm ở việc xoay cặp đối mặt: ai gặp ai trong những cửa sổ năm điểm. Với thể thức tiếp sức, chiến thuật không còn là chuyện chọn miếng đánh. Nó là chuyện chọn người. Ván thứ hai là một ván đấu được cứu. Norbello có hai match point và không đổi được thành điểm nào. Castel Goffredo sống sót ở 45–44, chênh lệch một điểm, mức chênh lệch nhỏ nhất mà thể thức này cho phép. Rồi ván thứ ba: 45–28. Tôi đã học được, qua nhiều năm ngồi ở những khán đài khác nhau, rằng cái giá của một match point bị đánh rơi không được trả ngay tại thời điểm nó rơi. Nó được trả ở ván sau. Ở thể thức 11 điểm, một tay vợt có thể cần vài phút để lấy lại nhịp, và trong vài phút ấy người ta vẫn còn cơ hội sửa. Ở thể thức tiếp sức, người ta bị thay ra ở điểm thứ năm tiếp theo, ngồi xuống ghế, và nhìn người khác đánh tiếp bằng thứ cảm xúc mình vừa để lại trên bàn. Không có chỗ cho việc hít thở. Đó là lý do một ván thua 45–44 có thể biến thành một ván thua 45–28 nhanh đến vậy. Câu chuyện đẹp nhất của trận này lại nằm ở phần không ai ghi vào bảng điểm. Chủ tịch câu lạc bộ Franco Sciannimanico nhấn mạnh rằng đội của ông vô địch mà không có bất kỳ cầu thủ nước ngoài nào. Các tay vợt của ông sinh ra và lớn lên ở Castel Goffredo. Trong một hệ thống câu lạc bộ châu Âu mà việc tuyển mộ xuyên biên giới là chuyện thường ngày — Norbello có Ana Tofant, tuyển thủ Slovenia — tuyên bố ấy là một tuyên ngôn về mô hình, chứ không đơn thuần là một câu khen. Nhưng có một chi tiết làm câu chuyện ấy phức tạp hơn. Nikoleta Stefanova, trụ cột lớn tuổi nhất, sinh ra ở nước ngoài, đã sống ở Castel Goffredo nhiều năm và khoác áo đội tuyển Italy. Chủ tịch câu lạc bộ gọi cô là một trong số họ. Ranh giới giữa cầu thủ nhà trồng được và cầu thủ nhập tịch, trong trường hợp này, mỏng hơn nhiều so với khẩu hiệu. Ở đầu bên kia của trục ấy là Cecilia Cicuttini: rất trẻ, được chính chủ tịch gọi là xuất sắc và đóng góp đáng kể trong một trận chung kết. Một đội hình vô địch có một trụ cột gần cuối sự nghiệp và một mầm non vừa được đưa vào trận đấu lớn — đó là cấu trúc chuyển tiếp khỏe mạnh, kiểu cấu trúc mà các câu lạc bộ nhỏ buộc phải xây nếu muốn tồn tại mà không đốt tiền. Laghezza nói kinh nghiệm giúp họ rất nhiều: quen với những trận đấu kiểu này, quen với áp lực, quen với việc phải sửa giữa chừng. Đó là một triết lý huấn luyện rõ ràng — ông xếp sự điềm tĩnh và khả năng điều chỉnh lên trên tài năng thô. Ván thứ ba là bằng chứng vật chất của triết lý ấy. Có một điều dễ bị bỏ qua khi đọc kết quả này như một câu chuyện cổ tích của bóng bàn Italy. Thể thức tiếp sức được thiết kế để hấp dẫn hơn, gọn hơn, dễ lên sóng hơn. Nó làm được điều đó. Nhưng chính cấu trúc ấy làm tăng phương sai: chuỗi ăn điểm bị cắt, nhịp thay người dày, và một ván 45 điểm có thể bị định đoạt bởi hai hoặc ba khoảnh khắc. Trong một trận mà Norbello có hai match point và thua một điểm, chúng ta có rất ít căn cứ để nói Castel Goffredo mạnh hơn. Chúng ta có căn cứ để nói họ bền hơn ở đúng khoảnh khắc ấy. Bền và mạnh là hai phẩm chất khác nhau, và một thể thức đầy nhiễu có xu hướng thưởng cho phẩm chất thứ nhất. Nói cách khác, thể thức mới không phát hiện ra đội mạnh hơn. Nó phát hiện ra đội sống sót tốt hơn trong một môi trường nhiễu. Với một giải mở màn mùa giải, điều đó hoàn toàn chấp nhận được. Với một hệ thống dùng kết quả để tuyển chọn, nó là vấn đề. Tuyên ngôn không có cầu thủ nước ngoài, đọc kỹ, cũng mang hai lớp. Nó là niềm tự hào phát triển bản địa. Nó cũng là cách một câu lạc bộ nhỏ tự định vị trước những đối thủ có tiền mua tay vợt. Câu chuyện thị trấn nhỏ đánh bại đại gia luôn đẹp, và nó thường che mất phần khó hơn: mô hình nào nuôi được nhiều câu lạc bộ như thế, và trong bao lâu, khi mà mỗi mùa giải trôi qua lại có thêm một đội chọn con đường nhập khẩu. Tôi viết bài này từ Bắc Kinh, nơi bóng bàn đồng đội vẫn vận hành theo logic cá nhân cộng điểm: từng trận đơn, từng trận đôi, ai thắng nhiều trận hơn thì thắng. Ở Việt Nam cũng vậy. Thể thức tiếp sức của FITeT đảo ngược logic ấy hoàn toàn — nó không hỏi ai giỏi nhất, nó hỏi đội nào không có chỗ nào sụp. Đó là một triết lý tổ chức thi đấu khác, và nó đáng được theo dõi không phải vì nó hay hơn, mà vì nó chọn ra một kiểu nhà vô địch khác. Với bóng bàn Italy, trận này để lại một dấu mốc cụ thể: FITeT đã hai năm liên tiếp đặt cược vào một thể thức không chuẩn, và cả hai năm trận chung kết đều có kịch tính. Với Castel Goffredo, đó là lần thứ tám trong chín, và là lần đầu tiên sau một mùa giải họ thua. Điều tôi mang về từ ván 45–28 không phải là sự thán phục một triều đại. Đó là một ghi chú về cách các môn thể thao tự viết lại luật của mình để giữ người xem, và cách luật mới, một khi đã viết, bắt đầu chọn ra một kiểu nhà vô địch khác với kiểu trước đó. Nếu thể thức tiếp sức lan ra ngoài nước Italy, thứ chúng ta cần theo dõi không phải ai sẽ vô địch. Mà là ai sẽ bị loại khỏi cuộc chơi chỉ vì không đủ bốn người đánh được ở cùng một mặt bằng.