FIFA tự kiểm tra chính mình: FFE, Balogun và ván cờ quyền lực trước ngày 15 tháng 10

Cuộc họp Hội đồng FIFA tại Zurich vào ngày 15 tháng 10 sẽ là điểm rơi của một cuộc chiến mà bề mặt là thủ tục, còn bên dưới là quyền lực. Chủ tịch Gianni Infantino đã gửi thư tới toàn bộ 211 liên đoàn thành viên vào thứ Hai, công bố một cuộc kiểm tra quản trị được mô tả là được đón nhận tích cực ở nhiều khu vực. Ngôn ngữ của lá thư được chọn lọc kỹ: hướng tới tương lai, đối thoại cởi mở, cải cách tự nguyện. Chỉ vài giờ sau, một thành viên hội đồng nói thẳng với The Guardian rằng mục tiêu thực sự là để Infantino né tránh sự soi xét cá nhân.

Hai cái tên bị gạt khỏi khung kiểm tra ấy mới là điểm nóng. FIFA Forward Enterprise (FFE), kế hoạch bán quyền thương mại gắn với World Cup, đã bị bỏ dở vào tháng trước. Và vụ án kỷ luật Balogun, nơi án treo giò ở vòng 1/16 World Cup được dỡ bỏ sau một cuộc điện đàm từ cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tới chính Infantino. Mỗi thương vụ là một ván cờ, người xem thấy quân xe, tôi thấy người cầm quân — và ở Zurich lúc này, người cầm quân đang tìm cách giữ bàn cờ lại cho riêng mình.

FIFA vận hành với 211 liên đoàn thành viên. Hội đồng FIFA gồm 38 ghế: 28 đại diện liên đoàn châu lục, 8 phó chủ tịch, Chủ tịch và Tổng thư ký. Ba liên đoàn châu lục lớn là UEFA, AFC và CONCACAF nắm giữ 21 trong 38 ghế. Về mặt số học, đây là thế đa số. Về mặt vận hành, câu chuyện hoàn toàn khác, và đó là điểm tôi theo dõi sát trong nhiều năm viết về các thương vụ.

Kế hoạch FFE bị bỏ dở hồi tháng trước, nhưng bản chất của nó chưa từng được công bố. Đây là đề xuất thương mại hóa một dòng doanh thu gắn trực tiếp với World Cup — chuyển nhượng hoặc bán quyền cho các nhà đầu tư bên ngoài. Không có con số định giá, không có danh tính nhà đầu tư, không có dự báo doanh thu. Debbie Hewitt, chủ tịch Liên đoàn bóng đá Anh, yêu cầu công bố toàn bộ tài liệu liên quan tới FFE. Bernd Neuendorf, chủ tịch liên đoàn Đức, gọi cuộc kiểm tra là chiêu trò bầu cử đầy toan tính. Infantino sẽ tái tranh cử vào năm sau, và mọi tuyên bố trong giai đoạn này phải được đọc qua lăng kính đó.

Cuộc chiến thực sự nằm ở điều khoản tham chiếu — tức phạm vi của cuộc kiểm tra. Infantino đề nghị một cuộc kiểm tra hướng tới tương lai: cấu trúc quản trị, quan hệ giữa các bên, cải cách quy trình. Một thành viên hội đồng nói rằng bất kỳ cuộc kiểm tra nào thiếu phân tích hồi tố về FFE và Balogun sẽ không có giá trị. Điểm mấu chốt nằm ở đây: một cuộc kiểm tra chỉ nhìn về phía trước không mang theo bất kỳ rủi ro trừng phạt nào cho những người đang ra quyết định. Nó giống một báo cáo tài chính chỉ dự phóng quý sau mà bỏ qua thất thoát quý trước. Ở cấp độ luật, đây là cuộc tranh chấp về trách nhiệm giải trình, chứ chưa hẳn là cuộc tranh chấp về cải cách. Nếu không có phần hồi tố, cuộc kiểm tra chỉ tạo ra một bản ghi nhớ chứ không tạo ra một tiền lệ.

Nhìn vào FFE dưới góc độ tài chính, đây là một thương vụ lai giữa quản trị và thương mại. Ở cấp câu lạc bộ, người ta gọi đó là bán đi tài sản gia bảo. Ở cấp liên đoàn, nó là việc chuyển nhượng quyền khai thác một tài sản giải đấu cho nhà đầu tư bên ngoài. Việc kế hoạch bị rút lại cho thấy liên minh phản đối bên trong đủ mạnh để buộc lùi bước. Nhưng yêu cầu công bố toàn bộ tài liệu cho thấy phần chìm của thỏa thuận — ai được hưởng lợi, theo điều khoản nào — vẫn đang bị tranh chấp. Khi cả thị trường đứng yên, kẻ biết đọc điều khoản sẽ bước đi trước.

Vụ Balogun đặt ra câu hỏi về tính toàn vẹn thi đấu. Án treo giò ở vòng 1/16 World Cup bị dỡ bỏ sau một cuộc điện đàm từ một nguyên thủ nước ngoài tới chủ tịch FIFA. Ở đó, vấn đề không còn là luật kỷ luật, mà là ai có thể tác động lên một quyết định thi đấu bằng một cuộc gọi. Tiền lệ này truyền xuống hạ nguồn: các đài truyền hình và nhà tài trợ định giá hợp đồng dựa trên tính dự đoán được và sự nhất quán của luật chơi. Một điều khoản giải cứu được viết khi dịch bệnh, nhưng họ không biết mình vừa ký một bản tuyên ngôn — câu đó tôi dùng cho các hợp đồng cầu thủ, và nó áp dụng y hệt cho một thỏa thuận quản trị.

Cấu trúc quyền lực cho thấy bức tranh rõ hơn bất kỳ tuyên bố nào. Qatar, Saudi Arabia và Malaysia công khai ủng hộ Infantino. UEFA, AFC và CONCACAF cầm 21 trong 38 ghế hội đồng. Nhưng một nỗ lực triệu tập đại hội đồng bất thường trước đó đã thất bại khi không đạt được 19 phiếu cần thiết. Số ghế hội đồng không chuyển thành phiếu bầu, và đó là bài học tốn kém nhất của phe đối lập. Đây là kiểu chênh lệch chuyển đổi mà tôi vẫn thấy trong các thương vụ chuyển nhượng: một câu lạc bộ có thể nắm nhiều lợi thế đàm phán, nhưng không đồng nghĩa với việc ký được hợp đồng.

Sự ủng hộ của Qatar, Saudi Arabia và Malaysia phản ánh một liên kết địa chính trị rộng hơn: đầu tư vào bóng đá, đăng cai sự kiện, và hiện diện thể thao như một công cụ ảnh hưởng. Infantino vận hành theo phong cách ngoại giao đồng thuận — cúp Vùng Vịnh, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc — nhưng các nhà phê bình đọc đó như việc vun đắp liên minh trước bầu cử. Chiếc bảng tính năm ấy không ghi tên cầu thủ, mà ghi cả hướng đi của thị trường — và ở đây, hướng đi ấy chạy qua các liên đoàn nhỏ, nơi mỗi lá phiếu có giá trị ngang với một liên đoàn lớn.

Ở góc độ thị trường, câu chuyện này truyền xuống hạ nguồn qua ba kênh. Kênh thứ nhất là truyền hình và thương mại, nơi sự bất định về phạm vi kiểm tra tạo ra khoảng trống định giá cho các gói bản quyền gắn với giải đấu. Kênh thứ hai là mạng lưới vốn đầu tư, nơi câu hỏi ai được phép mua tài sản bóng đá nào, theo điều khoản nào, tạo ra một mức bù rủi ro quản trị cho mọi nhà đầu tư đang cân nhắc rót tiền vào các tài sản do FIFA nắm quyền chi phối. Kênh thứ ba là hệ sinh thái đội tuyển quốc gia, nơi tiền lệ Balogun có thể khuyến khích thêm các nỗ lực vận động chính trị từ bên ngoài.

Từ Nha Trang, tôi theo dõi các thương vụ V-League bằng cùng một bộ lọc: điều khoản nào được viết ra, ai kiểm soát thời điểm công bố, và ai chịu rủi ro nếu thỏa thuận đổ vỡ. Một câu lạc bộ Việt Nam đàm phán với ngoại binh Brazil hồi năm 2026 đã mất 95.000 đô la thay vì 280.000 đô la, chỉ vì hồ sơ hợp đồng gốc có một dòng về bất khả kháng được viết mơ hồ. Ở cấp FIFA, nguyên tắc vẫn vậy, chỉ khác quy mô con số và số người bị ảnh hưởng.

Cách đọc phổ biến cho rằng Infantino đang bị bao vây. Dữ liệu không ủng hộ hoàn toàn cách đọc đó. Ông kiểm soát chương trình nghị sự: người khởi xướng cuộc kiểm tra, người viết thư cho 211 liên đoàn, người đặt khung thời gian. Phe đối lập đã thua một cuộc bỏ phiếu và giờ đòi mở rộng phạm vi. Nếu họ buộc đưa ra biểu quyết vào ngày 15 tháng 10 và thất bại lần nữa, họ tự phơi bày sự yếu kém ngay trước năm bầu cử.

Nước đi thông minh của phe đối lập có thể là không ép bỏ phiếu. Họ đã có lợi thế truyền thông: yêu cầu công bố tài liệu FFE buộc FIFA phải chọn giữa minh bạch và im lặng. Im lặng tự nó là một tuyên bố. Nhưng cái bẫy nằm ở chỗ, cuộc kiểm tra vốn được định vị để bắt đầu trước bầu cử và kết thúc sau đó. Một quy trình kéo dài qua mốc bầu cử có giá trị kiểm soát bằng không, bất kể phạm vi được viết thế nào. Cả hai phe đang chơi trên cùng một bàn cờ thời gian, và bên nào kiểm soát được nhịp độ sẽ kiểm soát được kết quả.

Điểm rơi tiếp theo là ngày 15 tháng 10. Nếu hội đồng buộc đưa FFE và Balogun vào phạm vi, cuộc kiểm tra có thể mang giá trị thực. Nếu không, nó chỉ còn là một tài liệu dự phóng cho nhiệm kỳ tới. Điều đáng theo dõi không nằm ở tuyên bố của Infantino, mà ở việc liệu phe đối lập có đủ kiên nhẫn để không tiêu hao lợi thế của mình bằng một cuộc bỏ phiếu thua hay không.