Everton – Chelsea: 15 bàn thắng, 13 bàn thua và khoảng trống sau lưng hàng tiền vệ

11 giờ 40 phút tại Hill Dickinson, hành lang dẫn ra đường hầm vẫn còn mùi bê tông mới. Một nhân viên y tế xếp lại khay nước, mỗi chai đều dán nhãn riêng. Một cầu thủ trẻ buộc dây giày, tháo ra, rồi buộc lại lần nữa. Những việc như thế không lên hình, nhưng chúng là thứ đầu tiên tôi ghi vào sổ tay. Bóng lăn lúc 12 giờ 30 theo giờ Anh, khung giờ mà khán đài chưa kịp nóng và mặt cỏ chưa kịp khô sương. Tôi đến phòng thay đồ trước giờ khai cuộc, để nghe tiếng thở của đội bóng. Ở Hill Dickinson hôm nay, tiếng thở ấy không đều.

Everton bước vào trận ở vị trí thứ năm, Chelsea đứng thứ sáu. Một bậc trên bảng xếp hạng, nhưng là hai trạng thái tâm lý trái ngược. Everton bất bại sau chuỗi mở màn: thắng 2-0, thắng 1-0, xen giữa là hai trận hòa 2-2 đầy biến động. Chelsea của Xabi Alonso sống ở nhịp cao hơn hẳn: 15 bàn thắng và 13 bàn thua sau sáu trận, trong đó có trận thắng Bournemouth 5-1 và trận thua 0-3 ngay tại Brentford.

Phía sau những chỉ số ấy là một câu chuyện khác, nằm ở cửa sổ chuyển nhượng vừa đóng. Kỳ chợ của Everton được mô tả là không thành công, và tâm trạng trong nội bộ đội bóng ảm đạm những ngày cuối. Thị trường chuyển nhượng chỉ là tấm gương — nhìn vào đó, bạn thấy nỗi sợ của đội bóng. Nỗi sợ của Everton không nằm ở việc thiếu một cái tên cụ thể, mà ở chỗ nhóm cầu thủ hiện có sẽ phải gánh nhiều hơn dự tính ban đầu, trong một mùa giải không có nhiều chỗ để xoay.

Chelsea thì ở thế ngược lại: họ có quá nhiều thứ để chơi. Mười lăm bàn sau sáu trận là sản lượng của một đội bóng tấn công tốt. Nhưng mười ba bàn thua trong cùng khoảng thời gian đó nói lên điều mà bảng tỷ số không nói: cấu trúc phòng ngự không được kiểm soát. Thua 0-3 ở Brentford rồi thắng 5-1 trước Bournemouth là hai cực của cùng một vấn đề. Một đội bóng có hiệu số dương nhẹ với sản lượng bàn thắng lớn như vậy thường sống bằng cảm hứng nhiều hơn bằng cấu trúc, và cảm hứng thì không trả được giá cho những phút bị phản công.

Điểm cốt lõi: Chelsea không thiếu ý tưởng tấn công, họ thiếu cơ chế kiểm soát ngay sau khoảnh khắc mất bóng — và đó chính là loại lỗi mà một đội bóng biết phản công sẽ khai thác.

Đọc đội hình ra sân, tôi thấy tuyến dưới của Chelsea gồm Acheampong, Lacroix, Colwill và Hato, phía trước là Caicedo cùng Henderson, trên cùng là Palmer, Neto, Rogers và Pedro. Đây là cấu trúc của một đội muốn dâng cao, giữ bóng ở phần sân đối phương và tạo ra nhiều tình huống dứt điểm. Cái giá của nó nằm ở khoảng không gian phía sau hai hậu vệ biên mỗi khi bóng bị mất ở giữa sân. Với Caicedo và Henderson, Chelsea có người che chắn, nhưng che chắn không đồng nghĩa bịt kín. Khoảng trống ấy chỉ rộng vài mét, xuất hiện trong hai hoặc ba giây, nhưng đủ cho một đường chuyền thẳng.

Everton nhiều khả năng dựng khối trung-thấp, nhường thế trận và chờ. Trong tay họ là Pickford, bộ đôi Tarkowski và Branthwaite, Mykolenko ở hành lang trái, Garner và Dewsbury-Hall ở giữa, Grealish và Barry phía trên, Maitland-Niles như một mắt xích có thể xoay vai trò. Grealish trong hệ thống này không cần giữ bóng lâu; anh ta cần một nhịp chạm đầu tiên đúng lúc để kéo hàng thủ Chelsea ra khỏi vị trí. Barry thì cần khoảng trống phía sau lưng, thứ mà Chelsea có thói quen để lại.

Chuỗi bất bại của Everton, nhìn kỹ, được dựng từ hai kiểu trận khác nhau. Hai trận thắng không thủng lưới cho thấy họ giữ được cự ly và kiểm soát nhịp. Hai trận hòa 2-2 cho thấy khi trận đấu mở ra, cấu trúc ấy mất trật tự rất nhanh. Cùng một đội hình, hai bộ mặt. Đó là lý do tôi không tin vào cách đọc bảng thành tích theo kiểu đếm trận.

Maitland-Niles là biến số đáng chú ý nhất. Anh ta là tâm điểm ở cả hai trận hòa 2-2, nhưng vì hai lý do hoàn toàn khác nhau. Một cầu thủ như vậy vừa có thể là người phá nhịp đối thủ, vừa có thể là người phá nhịp chính đội mình. Với Everton, rủi ro ấy chấp nhận được; với Chelsea, nó là thứ họ sẽ thử khai thác bằng cách ép Maitland-Niles phải quyết định sớm.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi nhiều mùa qua, có một mẫu lặp lại ở Everton: khi gặp đội bóng dâng cao, họ cố tình làm chậm trận đấu. Bóng chết, thời gian chuẩn bị đá phạt, những pha phạm lỗi ở giữa sân — tất cả đều là công cụ. Không khí sân nhà mới ở Hill Dickinson cộng thêm khung giờ trưa càng làm nhịp trận dễ vỡ. Chelsea thích nhịp nhanh; Everton cần nhịp chậm. Ai áp được nhịp của mình trong hai mươi phút đầu sẽ kiểm soát phần còn lại.

Phe bên ngoài đang dán cho Chelsea nhãn những nghệ sĩ giải trí vĩ đại. Đó là nhãn của người viết, không phải dữ liệu. Nguồn tin tôi có không kèm xG, không kèm PPDA, không kèm thống kê kiểm soát bóng. Mọi kết luận về ưu thế chiến thuật đều phải hạ độ tin cậy xuống. Nhãn bất bại của Everton cũng vậy: hai trận thắng không thủng lưới và hai trận hòa 2-2 là hai bộ mặt khác nhau, và một trong hai bộ mặt đó rất dễ vỡ khi trận đấu mở ra. Đội hình trên giấy cũng cần được xác nhận khi bóng lăn, bởi sơ đồ giấy và sơ đồ thật thường lệch nhau ở đúng cái khoảng trống mà tôi vừa nói.

Phòng thay đồ không bao giờ nói dối — chỉ có người nghe không đủ kiên nhẫn. Điều tôi nghe được ở Hill Dickinson trước giờ bóng lăn là sự thận trọng, không phải sự tự tin. Với một đội vừa trải qua kỳ chợ thất vọng, thận trọng là phản ứng lành mạnh; nhưng nếu Everton để thủng lưới sớm, sự thận trọng ấy sẽ đổi chiều rất nhanh và khán đài sẽ truyền nó xuống mặt cỏ.

Đội lớn không chờ may mắn — họ chuẩn bị cho sự im lặng trước cơn bão. Chelsea đã chuẩn bị cho phần tấn công, chưa rõ đã chuẩn bị cho phần mất bóng. Everton đã chuẩn bị cho phần phòng ngự, chưa rõ đã chuẩn bị cho phần ghi bàn khi đối thủ không dâng cao. Hai mươi phút đầu sẽ trả lời, và tôi sẽ nhìn vào đôi chân của Grealish sau mỗi lần Chelsea mất bóng, cùng vị trí đứng của Caicedo khi Everton phát bóng dài. Những chi tiết ấy không nằm trong bảng tỷ số, nhưng chúng là tín hiệu nội bộ tiếp theo, thứ mà đường hầm luôn tiết lộ trước khi khán đài kịp hiểu.