Nhật ký Asiad: 11 giờ và 11 giờ 25 phút — Khi võ thuật Việt Nam bước vào khung giờ vàng

Tôi nhận bảng lịch thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad vào lúc 6 giờ sáng. Một tờ giấy A4, chữ nhỏ, chia theo cột giờ. Hai con số đập vào mắt tôi trước tiên: 11:00 và 11:25.

Đó là giờ diễn ra hai trận chung kết Ju-Jitsu — hạng cân 63kg nữ và 85kg nam. Không phải 9 giờ. Không phải 15 giờ. Đúng 11 giờ và 11 giờ 25 phút. Ai đó ở tòa soạn đã quyết định rằng đây là khung giờ vàng của võ thuật Việt Nam trong ngày hôm nay, và họ in nó lên lịch trình như một lời hứa.

Tôi làm nghề đủ lâu để biết rằng khi một tờ báo in giờ chung kết của một môn võ thuật lên trang lịch thi đấu, đó không còn là thông tin. Đó là một tuyên bố. Và tuyên bố ấy đặt ra một câu hỏi mà tôi muốn tự mình trả lời: liệu có gì đứng sau hai con số ấy ngoài niềm tin?

Tôi lấy giấy bút ra. Không phải để chép lại lịch. Mà để đếm.

Bối cảnh: Một ngày dồn võ thuật vào buổi sáng

Asiad — Đại hội Thể thao châu Á — là sân chơi mà ở đó mỗi ngày thi đấu của đoàn Việt Nam là một chuỗi dài những môn từ bơi lội, điền kinh, bắn súng cho tới những môn ít được nhắc tên hơn như Ju-Jitsu, Taekwondo, vật tự do. Ngày thi đấu tôi đang nói tới có một đặc điểm: nó dồn gần như toàn bộ các nội dung võ thuật vào buổi sáng.

Đây là cấu trúc quen thuộc của các đại hội thể thao đa môn. Buổi sáng dành cho vòng loại. Buổi trưa hoặc đầu giờ chiều dành cho chung kết. Một vận động viên bước vào ngày thi đấu với hai khả năng: hoặc bị loại sớm và ngồi xem, hoặc đi sâu và đánh liên tục nhiều trận trong vài giờ. Không có khái niệm "đánh một trận rồi nghỉ". Không có khái niệm "để dành sức cho trận sau" theo nghĩa của các môn đối kháng chuyên nghiệp.

Đoàn Việt Nam bước vào ngày này với một danh sách võ thuật gồm chín cái tên trải trên ba môn. Ở Ju-Jitsu, có Ngô Thị Thảo Vân, Nguyễn Thị Minh Vượng và Nguyễn Tiến Triển. Ở Taekwondo, có Lê Tuấn, Bạc Thị Khiêm và Trần Hồ Nhân Văn. Ở vật tự do, có Phạm Như Duy, Nguyễn Thị Mỹ Linh và Nguyễn Thị Mỹ Trang.

Chín cái tên. Ba môn. Một buổi sáng.

Và trong tờ lịch trình ấy, chỉ có Ju-Jitsu được ghi kèm giờ chung kết cụ thể. Taekwondo chỉ có giờ vòng loại. Vật tự do cũng chỉ có giờ vòng loại. Sự bất đối xứng ấy là một tín hiệu mà tôi muốn mổ xẻ.

Tôi gọi nó là "khoảng trống lịch trình". Một tờ lịch thi đấu không bao giờ trung lập. Nó phản ánh cách tòa soạn đọc cơ hội của đoàn. Khi họ in giờ chung kết Ju-Jitsu, họ đang nói với độc giả rằng đây là nơi huy chương có thể đến. Khi họ không in giờ chung kết Taekwondo hay vật tự do, họ đang nói rằng ở đó, kết cục còn quá mở.

Nhưng một tờ lịch chỉ nói được một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở những gì nó không nói.

Điều tờ lịch không nói: Vòng loại và cái bẫy của buổi sáng

Cả ba môn võ thuật trong ngày hôm nay đều mở đầu bằng vòng loại. Đây là điều quan trọng nhất mà tờ lịch không viết thành lời nhưng lại thể hiện rõ qua cấu trúc.

Ở Ju-Jitsu, vòng loại diễn ra trước. Các vận động viên phải thắng để có mặt ở chung kết lúc 11 giờ hoặc 11 giờ 25 phút. Ở Taekwondo, vòng loại cũng mở màn buổi sáng, với các hạng cân 68kg nam, 67kg nữ và 80kg nam. Ở vật tự do, các hạng 57kg nam, 53kg nữ và 57kg nữ cũng bắt đầu bằng vòng loại.

Cấu trúc này tạo ra một thứ mà tôi gọi là "bài kiểm tra sinh tồn". Một vận động viên võ thuật tại Asiad không bước vào ngày thi đấu để trình diễn. Họ bước vào để sống sót qua từng vòng của nhánh đấu. Mỗi trận thắng là một lần kéo dài ngày làm việc. Mỗi trận thắng cũng là một lần rút thêm năng lượng khỏi cơ thể.

Tôi từng xem một võ sĩ vật tự do đánh ba trận trong bốn tiếng đồng hồ. Trận đầu, anh ấy vật chủ động. Trận thứ hai, anh ấy bắt đầu thở dốc ở hiệp hai. Trận thứ ba, anh ấy không còn đứng vững sau tiếng còi kết thúc. Không ai ghi lại khoảng thời gian giữa các trận ấy. Không có bảng thống kê nào đo được việc một cơ thể phục hồi chậm hơn 12 phút so với đối thủ của nó.

Cơ thể là tấm bảng đen mà huấn luyện viên không bao giờ đọc hết.

Và tại Asiad, tấm bảng đen ấy bị viết lên bằng phấn trong một buổi sáng, rồi bị xóa đi trước khi buổi trưa kết thúc.

Ju-Jitsu: Hai con số được in đậm

Ju-Jitsu là môn võ thuật được đối xử đặc biệt nhất trong tờ lịch này. Đây là môn duy nhất có giờ chung kết được công bố cụ thể: 11 giờ cho hạng 63kg nữ, 11 giờ 25 phút cho hạng 85kg nam.

Về mặt logic tổ chức, điều này hoàn toàn bình thường. Ju-Jitsu có nhánh đấu gọn hơn, số lượng vận động viên tham dự ít hơn, và ban tổ chức có thể tính toán được giờ chung kết từ trước. Nhưng về mặt truyền thông, đây là một tín hiệu.

Ngô Thị Thảo Vân ở hạng 63kg nữ. Nguyễn Tiến Triển ở hạng 85kg nam. Nguyễn Thị Minh Vượng cũng góp mặt trong danh sách. Ba cái tên, hai hạng cân có giờ chung kết được ấn định.

Tôi không có bảng thành tích của họ trong tay. Không có tuổi, không có số trận thắng thua, không có tỷ lệ kết thúc đối thủ bằng đòn siết hay đòn khóa. Đó là một khoảng trống thông tin mà tôi phải thừa nhận, thay vì lấp đầy bằng phỏng đoán.

Nhưng có một điều tôi có thể nói chắc: Ju-Jitsu là môn thể thao đối kháng dựa trên vật và khóa. Khác với Taekwondo — nơi điểm số đến từ những cú đá vào thân và đầu — Ju-Jitsu kết thúc trận đấu bằng cách khiến đối thủ phải xin hàng hoặc giành điểm kiểm soát. Điều đó có nghĩa là một vận động viên Ju-Jitsu không thể "may mắn" thắng bằng một cú đá trúng đích. Họ phải áp sát, phải vật ngã, phải khống chế.

Và ở hạng cân 63kg nữ và 85kg nam, khoảng cách giữa người thắng và người thua không nằm ở sức mạnh thuần túy. Nó nằm ở kỹ thuật vật, ở khả năng giữ thăng bằng khi bị kéo xuống sàn, và ở sức bền của các nhóm cơ nhỏ — cổ tay, khuỷu, vai — những thứ mà bảng thành tích không bao giờ hiển thị.

Tờ lịch in 11 giờ và 11 giờ 25 phút. Nhưng để có mặt ở đó, các võ sĩ Việt Nam phải đi qua một buổi sáng vòng loại mà tờ lịch không thèm ghi giờ.

Taekwondo: Ba hạng cân, một buổi sáng không giờ kết thúc

Taekwondo xuất hiện trong tờ lịch với ba cái tên: Lê Tuấn ở hạng 68kg nam, Bạc Thị Khiêm ở hạng 67kg nữ, và Trần Hồ Nhân Văn ở hạng 80kg nam.

Không có giờ chung kết. Chỉ có vòng loại.

Sự vắng mặt của giờ chung kết trong phần Taekwondo nói lên một điều: nhánh đấu ở môn này đông hơn, khó dự đoán hơn, và ban tổ chức không muốn cam kết một khung giờ cụ thể. Đây là đặc điểm của Taekwondo tại các đại hội thể thao đa môn — số lượng vận động viên tham dự lớn, và các trận đấu có thể kéo dài bất ngờ nếu có hiệp phụ.

Taekwondo là môn võ thuật có đặc điểm riêng: điểm số đến từ những cú đá vào giáp thân và đầu. Đây là môn duy nhất trong ba môn hôm nay cho phép — và thậm chí khuyến khích — tiếp xúc trực tiếp vào vùng đầu. Điều đó đặt ra một câu hỏi về sức khỏe não bộ mà bất kỳ ai theo dõi môn này đều phải nhớ: một buổi sáng đánh nhiều trận không chỉ tiêu hao cơ bắp. Nó còn tích lũy những va chạm lên đầu.

Tôi không có dữ liệu về số lần va chạm đầu của các vận động viên Việt Nam trong ngày này. Không ai đếm thứ đó. Nhưng tôi biết rằng trong một nhánh đấu có ba hoặc bốn trận, tổng số cú đá vào đầu mà một võ sĩ phải chịu có thể lên tới con số mà không bảng thống kê nào ghi lại.

Ba hạng cân. Ba cái tên. Một buổi sáng không giờ kết thúc. Đó là tất cả những gì tờ lịch cho tôi.

Vật tự do: Ba hạng cân và một bài toán về trọng lượng

Vật tự do xuất hiện với ba cái tên: Phạm Như Duy ở hạng 57kg nam, Nguyễn Thị Mỹ Linh ở hạng 53kg nữ, và Nguyễn Thị Mỹ Trang ở hạng 57kg nữ.

Giống như Taekwondo, vật tự do chỉ có giờ vòng loại trong tờ lịch.

Đây là môn thể thao mà tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, vì nó đặt ra một vấn đề mà cả ba môn võ thuật hôm nay đều chia sẻ: quản lý trọng lượng.

Ở vật tự do, vận động viên phải đạt đúng hạng cân trước khi thi đấu. Quá trình này thường bắt đầu từ nhiều ngày trước, thậm chí nhiều tuần trước, với việc giảm cân dần dần. Nhưng ở các đại hội thể thao đa môn, áp lực còn lớn hơn: vận động viên phải cân đúng hạng vào một thời điểm cụ thể, và sau đó phải phục hồi thể lực trong một khoảng thời gian ngắn trước khi bước vào thi đấu.

Có một nghịch lý mà tôi từng thấy trong các giải vật: vận động viên giảm cân tốt nhất thường không phải người thắng. Người thắng là người phục hồi nhanh nhất sau khi cân.

Ba hạng cân vật tự do của Việt Nam trong ngày này — 57kg nam, 53kg nữ, 57kg nữ — đều là những hạng cân nhẹ. Ở những hạng cân nhẹ, tỷ lệ mỡ cơ thể vốn đã thấp, và việc cắt cân càng trở nên khó khăn hơn. Một vận động viên 57kg không thể giảm 5kg mà không ảnh hưởng đến sức mạnh và sự tỉnh táo.

Đây là một rủi ro có cấu trúc, không phải rủi ro cá nhân. Bất kỳ ai ở hạng cân nhẹ trong một buổi sáng thi đấu dày đặc đều đối mặt với nó.

Quá trình đếm: Tôi tự xác minh như thế nào

Tôi không viết bài này dựa trên bảng lịch thi đấu. Tôi viết dựa trên những gì tôi có thể tự kiểm tra.

Với một tờ lịch trình như thế này, có ba loại thông tin: thông tin tôi có thể xác minh (giờ thi đấu, hạng cân, tên vận động viên), thông tin tôi có thể suy luận (cấu trúc vòng loại — chung kết), và thông tin tôi không thể biết (thành tích, phong độ, tình trạng thể lực).

Nghề của tôi là tìm mảnh ghép mà cả sân vận động bỏ quên.

Nhưng nghề của tôi cũng là biết khi nào không có mảnh ghép nào để tìm. Trong trường hợp này, tờ lịch trình không cho tôi bất kỳ dữ liệu nào về thành tích của chín vận động viên Việt Nam. Không có số trận thắng, không có tỷ lệ thắng, không có đối thủ được nêu tên. Không có bất kỳ thông tin nào về việc họ đã chuẩn bị như thế nào, đã thi đấu ra sao ở các giải trước đó.

Đó không phải là lỗi của tờ lịch. Đó là bản chất của thể loại tin tức này: một tờ lịch thi đấu không phải là một bản phân tích. Nó là một lời mời xem truyền hình.

Nhưng nếu tôi chỉ chép lại lời mời đó, tôi đã không làm nghề này.

Tôi đã tự hỏi: nếu tôi phải dự đoán cơ hội của đoàn Việt Nam trong ngày này, tôi sẽ dựa vào đâu? Câu trả lời là tôi không thể dự đoán. Tôi chỉ có thể đọc cấu trúc.

Và cấu trúc nói với tôi rằng: ở cả ba môn, cơ hội đến từ việc sống sót qua vòng loại. Không có ngoại lệ.

Góc nhìn ngược: Khi huy chương che khuất cơ thể

Có một cách đọc tờ lịch này mà tôi muốn phản biện.

Cách đọc phổ biến là: đây là ngày mà đoàn Việt Nam có cơ hội giành huy chương ở Ju-Jitsu, Taekwondo và vật tự do. Cách đọc này tập trung vào kết quả cuối cùng — huy chương — và coi mọi thứ khác là phương tiện để đạt được nó.

Nhưng còn một cách đọc khác: đây là ngày mà chín con người phải đối mặt với một thử thách thể chất cực đoan trong một buổi sáng, và huy chương chỉ là một trong nhiều kết cục có thể xảy ra.

Tôi không phủ nhận giá trị của huy chương. Ở thể thao đỉnh cao, huy chương là thước đo thành công. Nhưng khi chúng ta chỉ nói về huy chương, chúng ta bỏ qua những gì đang thực sự diễn ra trên sàn đấu: một cơ thể phải phục hồi sau mỗi trận, một trọng lượng phải được giữ đúng hạng, một tâm lý phải chịu đựng áp lực của cả một đoàn thể.

Tranh luận là con đường tôi dùng để tìm điều mình chưa nghĩ ra.

Và điều tôi chưa nghĩ ra, cho tới khi ngồi viết bài này, là: trong một ngày thi đấu võ thuật tại Asiad, thứ khó nhất không phải là đánh bại đối thủ. Thứ khó nhất là giữ được cơ thể mình trong trạng thái có thể đánh bại đối thủ.

Đó là một cuộc thi đấu diễn ra trước khi trận đấu bắt đầu. Và nó không có huy chương.

Vì sao câu chuyện này quan trọng hơn một tấm huy chương

Tôi từng đưa một võ sĩ vật tự do vào phim tài liệu. Anh ấy kể với tôi về buổi sáng thi đấu của mình: 4 giờ sáng thức dậy, 4 giờ 30 kiểm tra cân nặng, 5 giờ ăn sáng nhẹ, 5 giờ 30 khởi động. Đến 8 giờ, anh ấy đã sẵn sàng. Đến 11 giờ, anh ấy đã đánh hai trận. Đến 13 giờ, anh ấy bị loại.

Tôi hỏi anh ấy cảm giác thế nào khi bị loại. Anh ấy nói: "Không phải vì tôi yếu. Mà vì đến trận thứ ba, tôi không còn cảm nhận được chân mình nữa."

Câu nói ấy theo tôi suốt nhiều năm. Nó là lý do tôi luôn đọc lịch thi đấu võ thuật theo một cách khác. Tôi không đọc nó như một danh sách các trận đấu. Tôi đọc nó như một bản kế hoạch tiêu hao năng lượng của cơ thể con người.

Một con số lệch 0,2 giây đã dạy tôi cách tin vào mắt mình.

Và trong trường hợp này, mắt tôi nói với tôi rằng: tờ lịch thi đấu của đoàn Việt Nam trong ngày này là một bản đồ của những thử thách thể chất. Ju-Jitsu với hai trận chung kết được ấn định giờ. Taekwondo với ba hạng cân không có giờ kết thúc. Vật tự do với ba hạng cân nhẹ và bài toán giảm cân.

Đằng sau mỗi dòng chữ trên tờ giấy A4 ấy là một cơ thể đang chuẩn bị cho một trong những ngày khó khăn nhất của sự nghiệp.

Kết: Một suy nghĩ tiến bộ

Tôi không biết kết quả của những trận đấu này. Không ai biết, vào thời điểm tờ lịch được in.

Nhưng tôi biết một điều: trong thể thao võ thuật, có một khoảng cách giữa những gì được ghi lại và những gì thực sự diễn ra. Bảng thành tích ghi lại người thắng và người thua. Nó không ghi lại việc một vận động viên phải mất bao nhiêu thời gian để phục hồi giữa hai trận, hay một cơ thể phải chịu đựng bao nhiêu để đứng vững ở trận thứ ba.

Tờ lịch thi đấu của đoàn Việt Nam tại Asiad trong ngày này là một tài liệu về những gì có thể xảy ra. Nó không hứa huy chương. Nó chỉ mở ra một cánh cửa.

Và đôi khi, việc đọc đúng một cánh cửa còn quan trọng hơn việc đoán xem ai sẽ bước qua nó.